Ακτινοπροστασία Επαγγελματιών Υγείας

Εισαγωγή
Ακτινοπροστασία
Διαγνωστική Ακτινολογία
Πυρηνική Ιατρική
Ακτινοθεραπεία

Εισαγωγή

Η ακτινοβολία αποτελεί μορφή μεταφερόμενης ενέργειας και διακρίνεται σε σωματιδιακή (ηλεκτρόνια, πρωτόνια, νετρόνια ή α-σωμάτια) και ηλεκτρομαγνητική (φωτόνια). Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία υποδιαιρείται περαιτέρω σε ιοντίζουσα και μη ιοντίζουσα, με κριτήριο εάν προκαλεί ή όχι ιοντισμό των ατόμων. Η βιολογική βλάβη από την ακτινοβολία είναι αποτέλεσμα διεργασιών, που λαμβάνουν χώρα κατά το φυσικό, το φυσικο-χημικό, το βιοχημικό και το βιολογικό στάδιο. Το φυσικό στάδιο περιλαμβάνει την απορρόφηση της ενέργειας και την πρόκληση των ιοντισμών στην ύλη μέσω φυσικών μηχανισμών (π.χ. φωτοηλεκτρικό φαινόμενο, φαινόμενο Compton). Κατά το φυσικο-χημικό στάδιο, παράγονται ελεύθερες ρίζες και διεγερμένα μόρια, που με διάφορους μηχανισμούς προκαλούν βλάβες στα βιολογικά συστήματα. Το βιοχημικό στάδιο περιλαμβάνει την πρόκληση βλαβών σε νουκλεϊκά οξέα (DNA, RNA), πρωτεϊνες (ένζυμα), λίπη και σάκχαρα.

Η κυτταρική βλάβη των ιστών μπορεί να είναι είτε άμεση είτε έμμεση (λόγω της καταστροφής των αιμοφόρων αγγείων ή της ραδιόλυσης του μεσοκυττάριου υγρού). Τα άμεσα βιολογικά αποτελέσματα της ακτινοβολίας εκδηλώνονται εντός τεσσάρων ή περισσότερων εβδομάδων, ενώ τα απώτερα αποτελέσματα εκδηλώνονται σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Οι σωματικές βλάβες αφορούν τα σωματικά κύτταρα και είναι επικίνδυνες μόνο για τον ακτινοβοληθέντα οργανισμό (π.χ. καρκινογένεση). Οι γενετικές βλάβες αφορούν τα γεννητικά κύτταρα (γαμέτες) και, εάν δεν επέλθει στειρότητα, κληρονομούνται στις επόμενες γενεές. Η Διεθνής Επιτροπή Ακτινοπροστασίας (International Commission on Radiological Protection – I.C.R.P.) διακρίνει τα βιολογικά αποτελέσματα σε στοχαστικά και μη στοχαστικά. Η πιθανότητα να συμβεί ένα στοχαστικό αποτέλεσμα είναι συνάρτηση της δόσης της ακτινοβολίας, χωρίς να υπάρχει κατώφλι δόσης. Στα στοχαστικά αποτελέσματα ανήκουν τα απώτερα σωματικά και τα γενετικά αποτελέσματα. Η κλινική βαρύτητα των μη στοχαστικών αποτελεσμάτων είναι συνάρτηση της δόσης και υπάρχει κατώφλι δόσης - κάτω από το οποίο δεν παρατηρείται αποτέλεσμα. Στα μη στοχαστικά αποτελέσματα ανήκουν τα άμεσα αποτελέσματα και οι πιθανές συγγενείς διαμαρτίες, που είναι δυνατό να εμφανιστούν στα θηλαστικά μετά ακτινοβόληση κατά την διάρκεια της ενδομητρίου ζωής (ανήκουν στα απώτερα αποτελέσματα).

Ακτινοπροστασία

Οι κίνδυνοι από τις ακτινοβολίες αντιμετωπίζονται με την εφαρμογή μέτρων Ακτινοπροστασίας. Με τον όρο Ακτινοπροστασία καλείται το σύνολο των μέτρων και των ελέγχων για την ανίχνευση και περιορισμό των παραγόντων εκείνων, οι οποίοι ενδέχεται να αποτελέσουν κίνδυνο έκθεσης για τους εργαζόμενους στους χώρους παροχής φροντίδας υγείας. Τα μέτρα ακτινοπροστασίας διακρίνονται σε γενικά (αρχή A.L.A.R.A., αρχές αιτιολόγησης – βελτιστοποίησης – ορίων δόσεων) και σε ειδικά (ανάλογα με το συγκεκριμένο νοσοκομειακό τμήμα).

Η αρχή A.L.A.R.A. (As Low As Reasonably Achievable) εκφράζει την αναγκαιότητα να διατηρείται η έκθεση τόσο χαμηλά όσο είναι λογικά εφικτό σε όλες τις εφαρμογές των ιοντιζουσών ακτινοβολιών – συμπεριλαμβανομένων των ιατρικών. Η εφαρμογή αυτής της αρχής καθορίζεται από τέσσερις βασικούς παράγοντες:

1.                  Περιορισμός του χρόνου έκθεσης.

2.                  Αύξηση της απόστασης από την πηγή.

3.                  Εφαρμογή των κατάλληλων θωρακίσεων.

4.                  Αποφυγή των ραδιομολύνσεων.

Ο χρόνος έκθεσης στην ακτινοβολία επηρεάζει την απορροφούμενη δόση. Γενικά, η δόση είναι ευθέως ανάλογη του χρόνου έκθεσης και – συνεπώς – ο χρόνος πρέπει να είναι όσο το δυνατό μικρότερος. Αντίθετα, όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση από την πηγή, τόσο μικρότερη είναι η απορροφούμενη δόση (νόμος αντιστρόφου των τετραγώνου των αποστάσεων). Επίσης, η εφαρμογή των απαραίτητων θωρακίσεων προσφέρει σημαντική προστασία από την ακτινοβολία. Τέλος, πρέπει να αποφεύγεται η διασπορά των ραδιενεργών ουσιών πάνω σε επιφάνειες, αντικείμενα και το ανθρώπινο σώμα. Η αντιμετώπιση των ραδιομολύνσεων εξασφαλίζεται με τον συστηματικό έλεγχο και την μέτρηση της ραδιενέργειας σε κάθε περίπτωση.

Σύμφωνα με την αρχή της αιτιολόγησης, πρέπει να σταθμίζεται το σύνολο των δυνητικών (διαγνωστικών ή θεραπευτικών) πλεονεκτημάτων για το άτομο και την κοινωνία σε σχέση με την ατομική βλάβη – που ενδέχεται να προκαλέσει η έκθεση. Στην διαδικασία αυτή λαμβάνονται υπόψη η αποτελεσματικότητα και οι κίνδυνοι των διαθέσιμων εναλλακτικών τεχνικών, που θεωρείται ότι εκθέτουν λιγότερο ή δεν εκθέτουν το άτομο στην ιοντίζουσα ακτινοβολία.

Σύμφωνα με την αρχή της βελτιστοποίησης, κάθε έκθεση πρέπει να προγραμματίζεται ώστε το μέγεθος των δόσεων, ο αριθμός των εκτιθέμενων ατόμων και η πιθανότητα να προκύψουν μη αναμενόμενες εκθέσεις να διατηρούνται τόσο χαμηλά όσο είναι λογικά εφικτό - λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητες της υπάρχουσας τεχνολογίας, τα πορίσματα της ανάλυσης κόστους – οφέλους και γενικά κάθε σχετικό κοινωνικο-οικονομικό παράγοντα. Η διαδικασία της βελτιστοποίησης περιλαμβάνει την επιλογή του ασφαλέστερου εξοπλισμού, την διασφάλιση της ποιότητας των χρησιμοποιούμενων μεθόδων και την συνεκτίμηση των κοινωνικο-οικονομικών παραγόντων.

Σύμφωνα με την αρχή των ορίων δόσεων, δεν επιτρέπεται η υπέρβαση συγκεκριμένων ορίων δόσεων παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις και αφού ληφθεί υπόψη η αρχή της αιτιολόγησης. Η αρχή αυτή δεν ισχύει για τις εκθέσεις ασθενών για διαγνωστικούς ή θεραπευτικούς σκοπούς. Τα όρια δόσεων για τους επαγγελματικά εκτιθέμενους παρουσιάζονται στον πίνακα:

Δόσεις	Χρονική διάρκεια
Ενεργός Δόση Ε = 100 mSv	Συνεχής περίοδος 5 ετών με την προϋπόθεση ότι δεν υπερβαίνει τα 50 mSv σε οποιοδήποτε έτος
Ισοδύναμη δόση Η = 150 mSv για τους φακούς των οφθαλμών	1 έτος
Ισοδύναμη δόση Η = 500 mSv για το δέρμα	1 έτος
Ισοδύναμη δόση Η = 500 mSv για τα χέρια, τους βραχίονες και τα πόδια	1 έτος

Τα όρια των δόσεων των σπουδαστών και φοιτητών ηλικίας 18 ετών και άνω συμπίπτουν με αυτά των επαγγελματικά εκτιθέμενων.

Τα όρια των δόσεων για το κοινό παρουσιάζονται στον πίνακα:

Δόσεις	Χρονική διάρκεια
Ενεργός Δόση Ε <1 mSv	1 έτος
Ισοδύναμη δόση Η <15 mSv για τους φακούς των οφθαλμών	1 έτος
Ισοδύναμη δόση Η <50 mSv για το δέρμα	1 έτος

Ειδικές προφυλάξεις λαμβάνονται για τον γυναικείο πληθυσμό, που θεωρείται επαγγελματικά εκτιθέμενος. Τα όρια των δόσεων περιορίζονται στα 3/10 για γυναίκες δυνάμενες να τεκνοποιήσουν. Μόλις μία γυναίκα σε κατάσταση εγκυμοσύνης ενημερώσει τους υπευθύνους, το κυοφορούμενο έμβρυο τυγχάνει προστασίας ανάλογης με αυτή που παρέχεται στο κοινό. Κατά την διάρκεια της γαλουχίας, η γυναίκα δεν πρέπει να απασχολείται σε εργασία με σημαντικό κίνδυνο σωματικής ραδιενεργού μόλυνσης.

    Οι αρχές προστασίας των επαγγελματικά εκτιθέμενων στις ακτινοβολίες περιλαμβάνουν:

1. Προκαταρκτική αξιολόγηση της φύσης και του μεγέθους του ακτινικού κινδύνου.

2. Εφαρμογή της βελτιστοποίησης της Ακτινοπροστασίας σε όλες τις συνθήκες εργασίας.

3. Ταξινόμηση των χώρων εργασίας σε δύο ζώνες, βάσει του υπολογισμού των προβλεπόμενων ετησίων δόσεων και της πιθανότητας – έκτασης των δυνητικών εκθέσεων. Ως ελεγχόμενη ζώνη χαρακτηρίζεται κάθε περιοχή εντός της οποίας ενδέχεται να παρατηρηθεί υπέρβαση των 6 mSv ετησίως. Ως επιβλεπόμενη ζώνη χαρακτηρίζεται κάθε περιοχή εντός της οποίας ενδέχεται να παρατηρηθεί υπέρβαση του 1 mSv ετησίως και δεν θεωρείται ελεγχόμενη ζώνη. Γενικά, μέτρα Ακτινοπροστασίας λαμβάνονται σε χώρους εργασίας που ενδέχεται να παρατηρηθεί έκθεση σε ιοντίζουσες ακτινοβολίες  άνω του 1 mSv ανά έτος ή ισοδύναμη δόση ενός δεκάτου των ορίων δόσης για τους φακούς των οφθαλμών, το δέρμα και τα άκρα.

4. Ταξινόμηση των εργαζομένων σε κατηγορίες. Κάθε εργαζόμενος οφείλει να εκτελεί την εργασία του κατά τρόπο ασφαλή, ακολουθώντας τις διαδικασίες Ακτινοπροστασίας, ώστε να εξασφαλίζει την δική του προστασία και την προστασία των άλλων εργαζομένων. Στην κατηγορία Α ανήκουν οι επαγγελματικά εκτιθέμενοι που ενδέχεται να δεχτούν ενεργό δόση άνω των 6 mSv ανά έτος ή ισοδύναμη δόση μεγαλύτερη από τρία δέκατα των ορίων δόσης για τους φακούς των οφθαλμών, το δέρμα και τα άκρα. Στην κατηγορία Β ανήκουν οι επαγγελματικά εκτιθέμενοι που δεν κατατάσσονται στην κατηγορία Α. Οι επαγγελματικά εκτιθέμενοι πρέπει να ενημερώνονται για τους κινδύνους στην υγεία τους που απορρέουν από την εργασία τους. Η εκτίμηση των ατομικών δόσεων πρέπει να είναι συστηματική για τους εργαζομένους της κατηγορίας Α (χρησιμοποίηση ατομικών δοσιμέτρων). Η παρακολούθηση των εργαζομένων της κατηγορίας Β πρέπει να μπορεί τουλάχιστον να καταδείξει την ορθή κατάταξή τους σε αυτήν την κατηγορία. Κάθε εργαζόμενος έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται για τα αποτελέσματα της δοσιμέτρησης. Σε οποιαδήποτε περίπτωση κατά την οποία η ενεργός δόση, που έλαβε ο εργαζόμενος, υπερβαίνει τα 6 mSv ανά έτος, ο υπεύθυνος Ακτινοπροστασίας πρέπει να διερευνήσει τα αίτια και να προτείνει την λήψη κατάλληλων μέτρων. Οι εκθέσεις, που οφείλονται σε ατυχήματα ή έκτακτη ανάγκη, απαιτούν την εκτίμηση των σχετικών δόσεων και της κατανομής τους στον οργανισμό.

5. Εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων ελέγχου για τις διάφορες ζώνες.

6. Ιατρική παρακολούθηση. Η ιατρική παρακολούθηση αποσκοπεί στην διάγνωση της κατάστασης της υγείας των υπό επίβλεψη εργαζομένων σε ό,τι αφορά την ικανότητα να διεκπεραιώσουν τα επαγγελματικά τους καθήκοντα. Περιλαμβάνει ιατρική εξέταση κατά την πρόσληψη του εργαζομένου και περιοδικές εξετάσεις κατόπιν (ετήσια κλινική εξέταση, εργαστηριακές εξετάσεις: αριθμός λευκοκυττάρων, ερυθροκυττάρων, αιμοπεταλίων, γενική ούρων - κάθε 3-6 μήνες, α/α θώρακα και οφθαλμολογική εξέταση). Είναι σκόπιμο να τηρείται μητρώο προσωπικού και ιατρικός φάκελος (τουλάχιστον των εργαζομένων κατηγορίας Α).

Διαγνωστική Ακτινολογία

   

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι κατηγορίες των ακτινοδιαγνωστικών εργαστηρίων και ο επιτρεπόμενος εξοπλισμός σε ακτινολογικά μηχανήματα κάθε κατηγορίας. Τα ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια κατηγορίας Χ-3 είναι εγκατεστημένα μόνο σε νοσοκομεία και ιατρικά κέντρα (στεγαζόμενα σε αυτοτελή κτίρια).

Κατηγορία Ακτινοδια- γνωστικών Εργαστηρίων	Αριθμός Ακτινο-γραφικών	Αριθμός Μετρητών Οστικής Μάζας	Αριθμός Μαστογράφων	Αριθμός Φορητών Ακτινο-λογικών	Αριθμός Αξονικών Τομογράφων
Χ-1	1	1	1	1	-
Χ-2	2	>1	>1	>1	1
Χ-3	>2	>1	>1	>1	>1

Οι διαστάσεις των ακτινοδιαγνωστικών θαλάμων πρέπει να εξασφαλίζουν την βέλτιστη λειτουργικότητα:

Ακτινολογικό Σύστημα	Διαστάσεις Χώρου (m2)
Ακτινογράφηση – Ακτινοσκόπηση	20
Ακτινογράφηση ή Ακτινοσκόπηση	15
Μαστογράφος	10
Μετρητής Οστικής Πυκνότητας	10
Ορθοπαντομογράφος Πανοραμικό Οδοντιατρικό	06
Αξονικός Τομογράφος (χωρίς το χειριστήριο)	20
Αγγειογράφος (χωρίς το χειριστήριο)	20

 Η θέση του θαλάμου του χειριστηρίου πρέπει να εξυπηρετεί την λειτουργικότητα του εργαστηρίου, να ικανοποιεί τις απαιτήσεις Ακτινοπροστασίας του χειριστή και να προσφέρει άνετη οπτική – ακουστική επαφή με τον εξεταζόμενο. Οι χώροι λειτουργίας των ακτινολογικών συστημάτων πρέπει να είναι θωρακισμένοι. Η θωράκιση εξασφαλίζει μέση εβδομαδιαία έκθεση εκτός των θαλάμων κάτω του 1/50 των ετησίων ορίων, που ισχύουν για κάθε περιοχή και κατηγορία εργαζομένων. Ο αξονικός τομογράφος και ο αγγειογράφος είναι απαραίτητο να βρίσκονται σε ανεξάρτητους χώρους.

Είναι σκόπιμη η ύπαρξη εμφανούς οπτικού (ή και ακουστικού) σήματος στην είσοδο του θαλάμου, το οποίο ενεργοποιείται κατά τον χρόνο λειτουργίας του μηχανήματος. Επίσης, πρέπει να τοποθετούνται πινακίδες σήμανσης των χώρων του εργαστηρίου.

Το προσωπικό πρέπει να παραμένει πίσω από τα προστατευτικά πετάσματα ή να φοράει προστατευτική ποδιά κατά την διάρκεια της εξέτασης. Η έκθεση είναι απαραίτητο να ελέγχεται μόνο από το χειριστήριο, με την εξαίρεση ειδικών διαγνωστικών τεχνικών κατά τις οποίες οι εργαζόμενοι πρέπει να φορούν προστατευτικές ποδιές και γάντια. Η χρήση του ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού (ποδιά, γάντια, γυαλιά, κ.α.) επιδιώκεται στις περιπτώσεις που απαιτείται. Απαγορεύεται η παρουσία άλλων ατόμων στον θάλαμο κατά την εξέταση. Για τις παιδιατρικές ακτινολογικές εξετάσεις πρέπει να υπάρχουν συστήματα ακινητοποίησης του εξεταζομένου. Η συγκράτηση των παιδιών από τους συνοδούς πρέπει να αποφεύγεται.

Κατά την πραγματοποίηση ακτινοσκοπικών εξετάσεων, πρέπει να υπάρχει ποδοδιακόπτης ή χειροδιακόπτης για τον έλεγχο της λειτουργίας του ακτινοσκοπικού, ο οποίος να ενεργοποιείται μόνο όταν πιέζεται. Είναι χρήσιμη η ύπαρξη πετάσματος από εφιππεύοντα τεμάχια μολύβδου για διευκόλυνση της ψηλάφησης κατά την ακτινοσκόπηση. Το πέτασμα αυτό πρέπει να προσφέρει θωράκιση ισοδύναμου πάχους 0,5 mm μολύβδου και να μην έχει διαστάσεις μικρότερες από 45 x 45 cm.

Στην επεμβατική ακτινολογία πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικά σχεδιασμένα ακτινολογικά συστήματα και να υπάρχουν προστατευτικά πετάσματα οροφής από μολυβδύαλο ή/και τροχήλατα πετάσματα με παράθυρο παρατήρησης από μολυβδύαλο για την προστασία του προσωπικού.

Πυρηνική Ιατρική

Οι απαιτήσεις της Ακτινοπροστασίας στους χώρους των εργαστηρίων Πυρηνικής Ιατρικής καθορίζονται βάσει της εσωτερικής και της εξωτερικής έκθεσης:

Χώροι Εργαστηρίων	Περιγραφή
Κατηγορία Α-1 in vivo	Ανεξάρτητος χώρος μετρήσεων επιφάνειας τουλάχιστον 10 m2 ώστε να εξασφαλίζονται άνετες συνθήκες για εργασία αποκλειστικά με ραδιοϊσότοπα.
Κατηγορία Α-2	Θερμό εργαστήριο επιφάνειας τουλάχιστον 6 m2. Χώρος χορήγησης ραδιονουκλιδίων διαστάσεων τουλάχιστον (2 x 2) m που γειτνιάζει με το θερμό εργαστήριο. Χώρος για in vivo εξετάσεις διαστάσεων τουλάχιστον 20-25 m2 ανά απεικονιστικό μηχάνημα. Χώρος αναμονής θερμών ασθενών επιφάνειας τουλάχιστον 10 m2 με αποκλειστική τουαλέτα. Χώρος αναμονής ασθενών. Χώροι υγιεινής εξεταζομένων και προσωπικού.
Κατηγορία Α-3	Στην κατηγορία αυτή κατατάσσονται τα εργαστήρια στα οποία γίνεται χρήση ραδιοϊσοτόπων για διαγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς . Η στέγαση των εργαστηρίων Α-3 επιτρέπεται μόνο σε νοσοκομεία και κλινικές. Οι χώροι είναι οι απαιτούμενοι για τα εργαστήρια Α-2.  Ένα τουλάχιστον θάλαμο για την απομόνωση των ασθενών μετά την θεραπευτική χορήγηση ραδιονουκλιδίων. Χώρος για την προσωρινή αποθήκευση των στερεών ραδιενεργών καταλοίπων, που προκύπτουν από την παραμονή των ασθενών. Σε περίπτωση εξειδικευμένων εργασιών: χώρος θερμού εργαστηρίου επιφάνειας 8m2.

Έχει μεγάλη σημασία η σωστή χωροταξία και η διαμόρφωση των χώρων πριν την εγκατάσταση του εξοπλισμού.

Οι εξωτερικοί τοίχοι, τα πατώματα, οι οροφές, οι πόρτες, τα παράθυρα, τα πετάσματα παρακολούθησης και ο εξοπλισμός χρήσης – αποθήκευσης των ραδιονουκλιδίων πρέπει να έχουν επαρκή θωράκιση. Οι τοίχοι και οι λοιπές επιφάνειες – που ενδέχεται να υποστούν ραδιορύπανση – καλύπτονται από λεία και μη απορροφητικά υλικά, τα οποία μπορούν να πλυθούν. Οι πάγκοι εργασίας και κάθε επιφάνεια – που ενδέχεται να γίνουν εργασίες με ανοικτές πηγές – καλύπτονται από σκληρά και μη απορροφητικά υλικά. Οι κρουνοί του in vitro εργαστηρίου, του θερμού εργαστηρίου και των θαλάμων θεραπείας πρέπει να ενεργοποιούνται με φωτοκύτταρο, τον αγκώνα ή κάποιο άλλο μη χειροκίνητο σύστημα. Σε όλους τους χώρους της θερμής περιοχής, πρέπει να υπάρχει επαρκής σήμανση σχετικά με τον κίνδυνο της ακτινοβολίας και της ραδιορύπανσης (σύμφωνα με τους εγκεκριμένους από την Ε.Ε.Α.Ε. συμβολισμούς), ώστε να επαγρυπνεί το προσωπικό σχετικά με την παρουσία ραδιενεργής πηγής. Τα άτομα, που εισέρχονται στην ζώνη αυστηρού ελέγχου, πρέπει να είναι εξοικειωμένα με τους κανόνες Ακτινοπροστασίας.

Η βασική προστασία του προσωπικού έγκειται στην αποφυγή της ραδιενεργούς μόλυνσης σε όλες τις διαδικασίες χειρισμού ραδιενεργών υλικών. Για αυτόν τον λόγο, απαγορεύεται η κατανάλωση τροφών και ποτών σε χώρους με ραδιενεργά υλικά. Οι εργαζόμενοι πρέπει να φορούν γάντια μίας χρήσης και να πλένουν τα χέρια τους μετά από κάθε εργασία. Είναι απαραίτητη η χρήση του ειδικού εξοπλισμού για την ασφαλή διαχείριση των υλικών:

1.           Απαγωγός αέρα.

2.           Ανοξείδωτος νιπτήρας.

3.           Παροχή ύδατος ρυθμιζόμενη με τα πόδια ή τον αγκώνα.

4.           Ανοξείδωτος κάδος καταλοίπων, που ανοίγει με το πόδι.

5.           Ψυγείο αποκλειστικής χρήσης – θωρακισμένο για το θερμό εργαστήριο.

6.           Μακριές λαβίδες χειρισμού.

7.           Πιπέτες – απαγορεύεται η αναρρόφηση με το στόμα.

8.           Θωρακισμένες κρύπτες για την αποθήκευση των υλικών.

9.           Προσωπικά δοσίμετρα.

Η διαχείριση των φυσιολογικών δειγμάτων των εξεταζομένων (μετρήσεις in-vitro) απαιτεί προσεκτικά βήματα.

Με τον όρο φυσιολογικό δείγμα νοείται οποιοδήποτε βιολογικό υγρό από τον ασθενή, που συλλέγεται ή εισέρχεται στο in vitro εργαστήριο, προκειμένου να υποστεί κάποια συγκεκριμένη ραδιοανοσολογική μέτρηση. Στις περιπτώσεις αυτές τηρείται η παρακάτω διαδικασία:

1.                Άνοιγμα φακέλου/καρτέλας ασθενούς.

2.                Αιμοληψία ή συλλογή άλλου βιολογικού υγρού.

3.             Επικόλληση αυτοκόλλητης ετικέτας πάνω στο συλλεχθέν δείγμα, (ονοματεπώνυμο, είδος της εξέτασης για την οποία προορίζεται).

4.               Διαχωρισμός - καταμερισμός δειγμάτων ασθενών ανάλογα με το είδος της εξέτασης.

5.                  Καταγραφή στο αρχείο του εργαστηρίου.

6.       Προετοιμασία δειγμάτων σύμφωνα με τις οδηγίες της επιθυμητής εξέτασης (φυγοκέντρηση, επισήμανση με το ανάλογο Kit, επώαση, έκπλυση).

7.                Μέτρηση δειγμάτων στον γ-counter.

8.                Εκτύπωση και έλεγχος ορθότητας των μετρήσεων από τον ιατρό.

9.                Εκτύπωση αποτελεσμάτων και καταγραφή τους στην καρτέλα του ασθενούς.

10.              Παράδοση αποτελεσμάτων στον ασθενή (ενυπόγραφα).

Kατά τις αιμοληψίες και τις προετοιμασίες των δειγμάτων, τόσο ο ιατρός όσο και ο νοσηλευτής φορούν πλαστικά γάντια μίας χρήσης και ποδιά.  

Υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες ασφαλούς διαχείρισης των ραδιοφαρμάκων στο hot-lab. Για κάθε ραδιενεργό ουσία πρέπει να τηρείται αρχείο αναφοράς της παραγγελίας, της παραλαβής και της τελικής διάθεσης. Κάθε ραδιενεργό διάλυμα  πρέπει να έχει ευανάγνωστη ετικέτα στην οποία να αναγράφεται η ποσότητα και το είδος του ραδιοφαρμάκου, η ημερομηνία παρασκευής του, το όνομα του εργαζομένου (που το παρασκεύασε) και το όνομα του ασθενούς (που θα χορηγηθεί). Το ίδιο ισχύει και όταν το ραδιενεργό διάλυμα βρίσκεται σε σύριγγα και όχι σε φιαλίδιο. Οι διαδικασίες απαιτούν ταχύτητα εντός του hot-lab, αλλά οι πάγκοι πρέπει να διατηρούνται σε άριστη κατάσταση καθαριότητας και ευταξίας. Η έκλουση της γεννήτριας γίνεται με την χρήση θωράκισης. Η επιλογή των φαρμάκων από τα ψυγεία είναι σημαντικό να γίνεται με προσοχή, ώστε να αντιστοιχούν στις ανάλογες εξετάσεις και προπαντώς να ελέγχεται η ημερομηνία λήξεως. Η παρασκευή των ραδιοφαρμάκων πρέπει να γίνεται - βάσει των συστάσεων του κατασκευαστή - σε μολύβδινα κυτία, στα οποία να αναγράφεται το είδος του φαρμάκου. Προστίθεται φυσιολογικός ορός, ώστε η ποσότητα του ραδιοφαρμάκου να μπορεί να καταμεριστεί στις ημερήσιες εξετάσεις. Γίνεται καταμερισμός των χορηγούμενων δόσεων, αφού μετρηθεί η συνολική ραδιενέργεια του ραδιοφαρμάκου (προσοχή στις μετατροπές των μονάδων της ραδιενέργειας). Στο στάδιο αυτό, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ραδιομόλυνσης, λόγω πιθανής υπερπίεσης στο φιαλίδιο του ραδιοφαρμάκου. Κατά την διάρκεια της παρασκευής χρησιμοποιούνται κατάλληλα υλικά από μολυβδύαλο, που παρεμβάλλονται μεταξύ των ραδιενεργών δειγμάτων και του προσώπου του εργαζομένου (κυρίως για την προστασία των οφθαλμών). Συγκεκριμένα, για την προστασία των οφθαλμών χρησιμοποιούνται ειδικά μολύβδινα γυαλιά. Συνιστάται η εφαρμογή γαντιών μίας χρήσης, τα οποία πρέπει να καλύπτουν την βάση του μανικιού της ποδιάς και να απορρίπτονται σε κάθε υποψία ραδιομόλυνσης. Οι νοσηλευτές οφείλουν να φορούν ειδικές ποδιές, που φυλάσσονται στον χώρο του εργαστηρίου για την αποφυγή της διασποράς. Σε περίπτωση ραδιομόλυνσης, η ποδιά πρέπει να  αποθηκεύεται και να μην χρησιμοποιείται εάν δεν μετρηθεί.

Οι παρασκευασθείσες δόσεις πρέπει να τοποθετούνται στο πάσο του χώρου χορηγήσεων, αφού απομακρυνθούν οι παλαιότερες. Κάθε χρησιμοποιημένη σύριγγα ή φιαλίδιο πρέπει να τοποθετείται στον θωρακισμένο κάδο καταλοίπων.

Μετά την χορήγηση, ο ασθενής πρέπει να οδηγείται στην αίθουσα αναμονής θερμών. Στην περίπτωση που χρειαστεί να ουρήσει, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσει το ξεχωριστό W.C των θερμών ασθενών.

Η επαφή του προσωπικού και των συγγενών με τον ασθενή επιτρέπεται μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Πριν από την προετοιμασία των θαλάμων των ασθενών πρέπει να γίνεται έλεγχος πιθανής ραδιορύπανσης και απορρύπανση σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Ακτινοθεραπεία

   

Τα εργαστήρια Ακτινοθεραπείας επιτρέπεται να λειτουργούν μόνο σε νοσοκομεία και κλινικές. Κάθε μονάδα πρέπει να είναι εγκατεστημένη σε ανεξάρτητο, ειδικά διαμορφωμένο και θωρακισμένο χώρο του νοσοκομείου ή της κλινικής. Οι διαστάσεις των θαλάμων θεραπείας είναι σημαντικό να ικανοποιούν τις απαιτήσεις των μονάδων θεραπείας και της λειτουργικότητας του εργαστηρίου. Η θωράκιση των θαλάμων είναι απαραίτητη. Ειδικά, τα εργαστήρια βραχυθεραπείας απαιτούν επιπλέον θωράκιση για την φύλαξη των πηγών και των συσκευών μεταφόρτισης. Τα εργαστήρια επεμβατικής βραχυθεραπείας (στα οποία δεν γίνεται χρήση συστημάτων μεταφόρτισης) πρέπει να διαθέτουν θωρακισμένη τράπεζα εργασίας και κρύπτη για την φύλαξη των πηγών.

Η θωράκιση του χώρου προστατεύει από την πρωτεύουσα, την σκεδαζόμενη, την διαρρέουσα ακτινοβολία και διασφαλίζει ότι η ισοδύναμη δόση δεν υπερβαίνει την μέγιστη επιτρεπτή δόση των 0,1 rem/week. Στα υλικά θωράκισης περιλαμβάνονται το μπετόν και ο μόλυβδος. Η διαρρύθμιση του χώρου είναι τύπου «λαβυρίνθου», με αποτέλεσμα την σημαντική ελάττωση της θωράκισης της πόρτας – εισόδου. Η πόρτα εκτίθεται σε ακτινοβολία πολλαπλής σκέδασης, η οποία εμφανίζει σημαντικά ελαττωμένη ένταση και ενέργεια σε σχέση με την πρωτεύουσα δέσμη. Η θωράκιση της εισόδου απαιτεί λιγότερο από 6 mm μολύβδου. Επιπλέον, απαιτείται η χρήση interlocks. Το χειριστήριο της μονάδας πρέπει να βρίσκεται εκτός του θαλάμου θεραπείας. Ένα σύστημα τηλεόρασης και αμφίδρομης ακουστικής επικοινωνίας εξασφαλίζει την οπτική – ακουστική επαφή μεταξύ του χειριστηρίου και του ασθενούς. Στην είσοδο του θαλάμου θεραπείας απαιτείται η ύπαρξη οπτικού σήματος, που ενεργοποιείται καθόλη την διάρκεια της ακτινοβόλησης. Οι ελεγχόμενοι και οι επιβλεπόμενοι χώροι του εργαστηρίου πρέπει να σημαίνονται με ειδικές πινακίδες. Άμεση πληροφόρηση παρέχουν ανηρτημένες ευανάγνωστες οδηγίες στις εισόδους των θαλάμων θεραπείας και στους χώρους φύλαξης – εργασίας με πηγές βραχυθεραπείας.

Πηγή

Read More

Παγκόσμια ημέρα κατά του AIDS 1 Δεκεμβρίου: Η κατάσταση του AIDS στη χώρα μας

Παγκόσμια ημέρα κατά του AIDS σήμερα και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS κ. Παναγιώτης Γαργαλιανός, μιλά για τις νέες θεραπείες και τις 
ελπιδοφόρες εξελίξεις.


Η 1η Δεκεμβρίου κάθε χρόνο είναι μια μέρα αφιερωμένη στο AIDS. 11.500 Έλληνες έχουν προσβληθεί από την HIV λοίμωξη

Read More

Αποκατάσταση μαστού: Αυξάνονται τα ποσοστά, παραμένοντας όμως χαμηλά

Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΤΣΑΡΠΑΛΗΣ. 

Είδηση από το 97^ο ετήσιο συνέδριο του Αμερικανικού Κολλεγίου των Χειρουργών

Σύμφωνα με μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο του Αμερικανικού Κολλεγίου Χειρουργών (ACS) στο Σαν Φρανσίσκο, οι γυναίκες που υποβάλλονται σε μαστεκτομή και αποκατάσταση του μαστού, έχουν αυξηθεί στις Η.Π.Α.. Παρόλα αυτά,η αποκατάσταση έπειτα από μαστεκτομή εξακολουθεί να μην είναι αρκετά διαδεδομένη και υπάρχει δυσκολία όσον αφορά στη δυνατότητα των ασθενών να πραγματοποίησουν την συγκεκριμένη επέμβαση.

Στις Η.Π.Α. οι μελέτες που αξιολογούν τις τάσεις στη φροντίδα του καρκίνου του μαστού, έχουν δείξει ότι η άμεση αποκατάσταση του μαστού έπειτα από μαστεκτομή, δεν αξιοποιείται πλήρως και ότι υπάρχουν φυλετικές και κοινωνικοοικονομικές ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση των ασθενών στην συγκεκριμένη θεραπευτική αντιμετώπιση. Ο Mark Sisco και συνεργάτες μελέτησαν στοιχεία καρκινοπαθών ασθενών από την Εθνική Βάση Δεδομένων των Η.Π.Α., η οποία περιλαμβάνει αποτελέσματα από περισσότερα των 1.500 πιστοποιημένων προγράμματων στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Πουέρτο Ρίκο.

Η ανάλυσή τους περιλάμβανε 396.434 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή για μη μεταστατικό διηθητικό καρκίνο του μαστού μεταξύ 1998 και 2007. Εντόπισαν 134.479 γυναίκες που είχαν άμεση και σύντομη ( εντός 90 ημερών) αποκατάσταση του μαστού, μεταξύ 1998 και 2000, και 105.114 που υποβλήθηκαν  σε μαστεκτομή και αποκατάσταση μεταξύ 2005 και 2007.

Η ανάλυση έδειξε ότι  ο αριθμός των ασθενών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και αποκατάσταση του μαστού, με αυτόλογο μόσχευμα ή με ένθεμα, σχεδόν διπλασιάστηκε με την πάροδο του χρόνου, από 12% το 1998, σε 23% το 2007, τάση που παρατηρήθηκε σε όλες σχεδόν τις υποομάδες ασθενών. Αυτό όμως από την άλλη πλευρά σημαίνει πως το 77% των γυναικών δεν υποβάλλονται σε άμεση αποκατάσταση.

Επίσης διαπιστώθηκε ότι ήταν πιθανότερο να υποβληθούν σε άμεση αποκατάσταση οι ασθενείς των εξής ομάδων: κάτω των 50 ετών,  με ιδιωτική ασφάλιση, που νοσηλεύτηκαν σε πανεπιστημιακό νοσοκομειακό ίδρυμα,  κάτοικοι μεγάλων αστικών κέντρων (> 1 εκατομμύριο άτομα) ή όσες είχαν υψηλότερο εισόδημα (46.000 δολάρια και άνω). Για αυτές τις ομάδες ασθενών υπήρξε σημαντικά στατιστική διαφορά σε σύγκριση με άλλες ομάδες ( P <.001).

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι ακόμα δεν υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθυντήριες οδηγίες για το συγκεκριμένο θέμα και υπογραμμίζουν την σημασία της συνέχισης των προσπαθειών για τη βελτίωση της πρόσβασης των γυναικών με καρκίνο του μαστού στην Πλαστική Επανορθωτική Χειρουργική. Οι προσπάθειες πρέπει πρωτίστως να σκοπεύουν στην επιμόρφωση των ιατρών ότι η άμεση αποκατάσταση μετά από μαστεκτομή αποτελεί ασφαλή    μέθοδο αντιμετώπισης, και δευτερευόντως στις ίδιες τις ασθενείς, ότι η αποκατάσταση του μαστού δεν θεωρείται αισθητική χειρουργική επέμβαση.

Η μελέτη δείχνει ότι η άμεση αποκατάσταση του μαστού εξακολουθεί να γίνεται σχετικά σπάνια. Πολλές γυναίκες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι αυτό θα καταστήσει πιο δύσκολη την ανίχνευση υποτροπής της νόσου, ενώ επίσης πολλές γυναίκες δεν συνειδητοποιούν πως μια τέτοιου είδους επέμβαση θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της θεραπείας του καρκίνου του μαστού.

American College of Surgeons (ACS) 97th Annual Clinical Congress. Abstracts SE100 and SE101. Presented October 25, 2011

Πηγή

Read More

Προληπτικός έλεγχος με μαστογραφία: Η διαμάχη συνεχίζεται

Η μαστογραφία χωρίς να είναι η
"τέλεια" εξέταση αποτελεί την
καλύτερη διαθέσιμη για τον τακτικό προληπτικό έλεγχο μεγάλων ομάδων πληθυσμού (πληθυσμιακός έλεγχος).

Τα τελευταία χρόνια η ωφελιμότητα της έγκαιρης διάγνωσης με πληθυσμιακούς μαστογραφικούς ελέγχους έχει δεχθεί ισχυρή κριτική. Αυτή ξεκίνησε από δύο Δανούς ερευνητές οι οποίοι πριν περίπου μία 5ετία έλεγξαν ξανά τη μεθοδολογία και τις αναλύσεις των σημαντικότερων μελετών που είχαν δημοσιευθεί στο παρελθόν και οι οποίες θεμελίωναν την μεγάλη ωφέλεια που προκύπτει από τον τακτικό προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία ( μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού έως 30%). Οι δύο Δανοί εντόπισαν μεθοδολογικά σφάλματα σε αυτές τις μελέτες και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χρησιμότητα των μαστογραφικών ελέγχων είναι αμφισβητούμενη.

Ακολούθησε στη συνέχεια η ειδική ομάδα εργασίας για την πρόληψη των Η.Π.Α.  η οποία εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη και η οποία το 2009 επεσήμανε πως ο έλεγχος με μαστογραφία στις γυναίκες ηλικίας 40-49 πρέπει να γίνεται μετά από πλήρη ενημέρωση τους για τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, χωρίς να τον θεωρεί «υποχρεωτικό» σ’ αυτήν την ηλικιακή ομάδα, ενώ για τις ηλικίες άνω των 50 ετών συνιστά έλεγχο με μαστογραφία ανά διετία.

Η Αμερικανική Καρκινική Εταιρεία καθώς και πλήθος άλλων επιστημονικών εταιρειών διαφώνησαν με τις παραπάνω συστάσεις και επέστησαν την προσοχή των γυναικών να μην εγκαταλείψουν τον τακτικό προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία και κλινική εξέταση κάθε χρόνο, μετά την ηλικία των 40 ετών. Δημοσιεύθηκαν επίσης αρκετές μελέτες στα ιατρικά περιοδικά και έγιναν ανακοινώσεις σε συνέδρια που ενίσχυαν την επιχειρηματολογία υπέρ της διενέργειας των τακτικών μαστογραφικών ελέγχων.

Και ενώ η κατάσταση φαινόταν ήρεμη ήρθε προ ολίγου η ομάδα εργασίας για την πρόληψη του Καναδά να αμφισβητήσει τον τακτικό προληπτικό έλεγχο. Σύμφωνα με τις οδηγίες της:

• Δεν συνιστά τακτικό προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία σε γυναίκες 40-49 ετών, εξαιτίας του γεγονότος πως ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι μικρός σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, ενώ ο κίνδυνος ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων, υπερδιάγνωσης και επομένως υπερθεραπείας είναι υψηλότερος ( όπου ψευδώς θετικά και υπερδιάγνωση είναι να δείχνει η μαστογραφία πως υπάρχει κάποιο πρόβλημα, το οποίο όμως να αποδεικνύεται ότι δεν είναι καρκίνος. Και υπερθεραπεία είναι η συνέπεια των προηγουμένων, δηλ. να κάνει π.χ. μια γυναίκα ένα χειρουργείο για υποτιθέμενο καρκίνο που αποδεικνύεται πως δεν υφίσταται).
• Να γίνεται τακτικός προληπτικός έλεγχος κάθε 2 – 3 χρόνια σε γυναίκες άνω των 50 ετών , έως την ηλικία των 74 ετών.
• Δεν συστήνεται ο έλεγχος με Μαγνητική Τομογραφία σε γυναίκες που έχουν μέσο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου ( δεν ανήκουν δηλ. στις ομάδες υψηλού κινδύνου).
• Η κλινική εξέταση και η αυτοεξέταση δεν συστήνονται για πληθυσμιακό έλεγχο.

Σύμφωνα με τις δηλώσεις που διανεμήθηκαν στον τύπο, οι εκπρόσωποι της καναδέζικης ομάδας εργασίας επισημαίνουν μεταξύ άλλων πως: « δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο πληθυσμιακός έλεγχος με μαστογραφία μειώνει την θνησιμότητα απ’ όλες τις αιτίες» και πως ναι μεν με τον έλεγχο ανακαλύπτονται μικρότεροι καρκίνοι που επιτρέπουν την εφαρμογή λιγότερο εκτεταμένων επεμβάσεων, από την άλλη όμως υπάρχουν στοιχεία από σχετικές έρευνες που δείχνουν ότι η συχνότητα των μαστεκτομών ήταν μεγαλύτερη σε γυναίκες που έκανα έλεγχο, συγκριτικά με εκείνες που δεν έκαναν.

Η αντίδραση σ’ αυτές τις απόψεις ήταν άμεση. Από τους πρώτους που αντέδρασαν ήταν η Αμερικανική Ακτινολογική Εταιρεία, η οποία σε ανακοίνωση της δηλώνει ότι η καναδέζικη ομάδα εργασίας αγνόησε πρόσφατες μελέτες που δείχνουν μείωση της θνησιμότητας από καρκίνου του μαστού κατά το 1/3 εξαιτίας του τακτικού πληθυσμιακού ελέγχου. Τονίζει δε ότι μπορεί μεν η υλοποίηση αυτών των κατευθυντήριων οδηγιών να εξοικονομήσει χρήματα, αλλά θα έχει ως αποτέλεσμα χιλιάδες αχρείαστους θανάτους από καρκίνο του μαστού.

Στην ίδια ανακοίνωση δηλώνει ότι η ανακοίνωση των Καναδών είναι όμοια με εκείνη που εξέδωσε πριν δύο χρόνια η αντίστοιχη ομάδα στις ΗΠΑ και πως αν ακολουθηθούν αυτές οι συστάσεις θα χαθεί το 75% των καρκίνων στις γυναίκες 40-49 ετών και περίπου το 1/3 στις γυναίκες ηλικίας 50- 74 ετών.

Επίσης, προβάλει και μία ανάλυση που είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό της, σύμφωνα με την οποία, αν ακολουθούντο οι οδηγίες που δεν συστήνουν ετήσιο μαστογραφιικό έλεγχο, αυτό θα προκαλούσε 6.500 πρόσθετους θανάτους από καρκίνο του μαστού κάθε χρόνο στις Η.Π.Α.

Στο τέλος της ανακοίνωσης της Αμερικανικής Ακτινολογικής Εταιρείας υπάρχει και ένα δεικτικό σχόλιο, σχετικά με το κατά πόσο είναι σωστό άτομα με μικρή εμπειρία στον πληθυσμιακό έλεγχο του καρκίνου του μαστού ( όπως υποτίθεται ότι είναι τα μέλη της ομάδας εργασίας) να βγάζουν οδηγίες για αυτή την υπόθεση. Τα κατηγορεί δε πως βασίστηκαν σε επιπόλαιες αναλύσεις, αγνόησαν την κοινή λογική και δίνουν κακές συμβουλές.

Πηγή

Read More

Μια αξονική ίσον 100 ακτινογραφίες!

Στο «απόσπασμα» στέλνουν τις αξονικές τομογραφίες ορισμένοι ειδικοί, εξαιτίας των μεγάλων δόσεων ακτινοβολίας που εκπέμπουν. Σύμφωνα με επιστήμονες, οι δόσεις ακτινοβολίας από τις τομογραφίες μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στο γενετικό υλικό των κυττάρων και να δημιουργήσουν καρκίνους. 

Oι αξονικοί τομογράφοι εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1970. Η λειτουργία τους στηρίζεται στη χρήση δεσμών από ακτίνες Χ, οι οποίες διαχέονται περιμετρικά στο σώμα του ασθενούς και απεικονίζουν με μεγάλη λεπτομέρεια το εσωτερικό του. 

Οι ακτίνες Χ στοχεύουν σε ένα συγκεκριμένο όργανο του ανθρώπινου σώματος και το επιμερίζουν σε «φέτες», ώστε η «ματιά» τους να είναι όσο γίνεται περισσότερο διεισδυτική. Για τον λόγο αυτό όμως, ο ανθρώπινος οργανισμός που υποβάλλεται σε αξονική τομογραφία δέχεται μεγάλη δόση ακτινοβολίας, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις είναι 100 φορές μεγαλύτερη από μια αντίστοιχη ακτινογραφία. 

Έντονος σκεπτικισμός. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα «Τhe Los Αngeles Τimes», έχει δημιουργήσει έντονο σκεπτικισμό σε ειδικούς επιστήμονες και γιατρούς. Ορισμένοι εξ αυτών θεωρούν ότι η ακτινοβολία από τις αξονικές τομογραφίες είναι επίφοβη για ανάπτυξη καρκίνων, πολύ περισσότερο μάλιστα που η χρήση των μηχανημάτων αυτών γίνονται και για τη διάγνωση ασθενειών οι οποίες μπορούν να ανιχνευθούν και με άλλα μέσα. 

Για παράδειγμα, σύμφωνα με μια έρευνα που επικαλείται η εφημερίδα, ο υπέρηχος που δεν προκαλεί ακτινοβόληση μπορεί να αποδειχτεί εξίσου αποτελεσματικός με την αξονική τομογραφία στη διάγνωση της σκωληκοειδίτιδας σε παιδιά. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι συστάσεις του αμερικανικού Κολεγίου Καρδιολογίας προς όσους ανθρώπους επιθυμούν να υποβληθούν σε αξονικές τομογραφίες για τον έλεγχο της καρδιακής τους λειτουργίας, εφόσον δεν παρουσιάζουν κάποιο εμφανές πρόβλημα. 

Στην περίπτωση αυτή, λένε οι ειδικοί του αμερικανικού Κολεγίου, οι αξονικές τομογραφίες δεν προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες απ΄ ό,τι ένας έλεγχος χοληστερόλης, ένα τεστ κοπώσεως και μερικές ερωτήσεις για το οικογενειακό ιστορικό τού ασθενούς, τη διατροφή του και το αν είναι καπνιστής. 

Παιδιά και έγκυοι. Πριν από μερικούς μήνες δημοσιεύτηκε στην Ιατρική Επιθεώρηση «Νew Εngland Journal of Μedicine» μια έρευνα που έλεγε ότι από τον αριθμό των αξονικών τομογραφιών που διενεργούνται σήμερα θα μπορούσαν να αυξηθούν οι θάνατοι από καρκίνο κατά 2% τις επόμενες δύο ή τρεις δεκαετίες. Η πιο επίφοβη πληθυσμιακή ομάδα είναι τα παιδιά και οι έγκυοι. 

Στις ΗΠΑ, το 11% των αξονικών τομογραφιών γίνονται σε παιδιά και ορισμένοι ειδικοί λένε πως είναι περισσότερο ευάλωτα στην ακτινοβολία από τους ενηλίκους και πως έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, άρα και μεγαλύτερο κίνδυνο για να αναπτύξουν καρκίνο. Σύμφωνα δε με την ίδια έρευνα, μια αξονική τομογραφία στην κοιλιακή χώρα ενός παιδιού ηλικίας 5 ετών συνοδεύεται από 0,10% πιθανότητες ανάπτυξης θανατηφόρου καρκίνου. Το ποσοστό αυτό είναι 10 φορές μεγαλύτερο απ΄ ό,τι σε έναν ενήλικο 35 χρόνων. 

Οι επιστήμονες, που είναι επιφυλακτικοί στη χρήση των μηχανημάτων αυτών, λένε πως η ακτινοβολία που περιβάλλει το σώμα για μερικά δευτερόλεπτα δημιουργεί διαταραχές σε μοριακό επίπεδο. Τα άτομα χάνουν ηλεκτρόνια, τα οποία δημιουργούν ιόντα που με τη σειρά τους βλάπτουν το γενετικό υλικό των κυττάρων. 

Παρά το γεγονός ότι η ζημιά αυτή δεν είναι μεγάλη για να σκοτώσει το κύτταρο, είναι ωστόσο αρκετά πολύπλοκη για να διορθωθεί. Στα επόμενα χρόνια τα κύτταρα επιμερίζονται και πολλαπλασιάζονται, διασκορπίζοντας τις εσφαλμένες γενετικές οδηγίες. Το αποτέλεσμα είναι καρκίνος. 

Μία στις τρεις θα μπορούσαν να αποφευχθούν
Ορισμένοι ειδικοί λένε ότι σχεδόν το 1/3 των αξονικών τομογραφιών που γίνονται θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ή αντικατασταθεί από ασφαλέστερες τεχνολογίες, όπως ο υπέρηχος ή η μαγνητική τομογραφία. Η μαγνητική τομογραφία βέβαια κοστίζει περισσότερο και απαιτεί από τον ασθενή να είναι σχεδόν ακίνητος για μισή ώρα ή και περισσότερο. 

Οι αξονικές τομογραφίες σήμερα γίνονται για κάθε μέρος του σώματος και περιλαμβάνουν τη διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα, τις πέτρες στα νεφρά, την κατάσταση των αιμοφόρων αγγείων κ.ά. Ο δρ Τζόναθαν Γκόλτιν, που είναι ραδιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, λέει ότι «οι άνθρωποι θέλουν να έχουν στα χέρια τους λεπτομερείς απεικονίσεις από μέρη του σώματός τους, μήπως και διαπιστωθεί ότι πάσχουν από κάτι και δεν το ξέρουν». 

Την περυσινή χρονιά έγιναν στις ΗΠΑ 68,7 εκατομμύρια αξονικές τομογραφίες, τριπλάσιες απ΄ ό,τι το 1995. Ο αριθμός των αξονικών τομογράφων ανέρχεται στους 24.000.


Στα μηχανήματα πρώτης γενιάς (15ετίας και πάνω) η ακτινοβολία μιας αξονικής τομογραφίας θώρακος ισοδυναμούσε με αυτής 400 περίπου ακτινογραφιών θώρακος. Γι αυτό και σε πρώτη φάση η διεξαγωγή μιας αξονικής τομογραφίας αποσκοπούσε σε επιβεβαίωση σοβαρής διαγνωστικής υποψίας νεοπλάσματος ή κυρίως για σταδιοποίηση των νεοπλασιών και follow up.

Με την έλευση όμως, των τελευταίας γενιάς πολυτομικών αξονικών τομογράφων (μέχρι στιγμής εως 64 τομών), έχει μειωθεί στο ελάχιστο τόσο η δόση όσο και ο χρόνος έκθεσης στην ακτινοβολία.
Σκεφθείτε πως μια αξονική τομογραφία θώρακος και άνω-κάτω κοιλίας με τομές πάχους 10χιλ. στα πρώτα μηχανήματα μπορούσε να διαρκέσει από 5 έως ακόμη και 10 λεπτά (ανάλογα με το πόσο συνεργάσιμος ήταν ο ασθενής), ενώ σήμερα ο χρόνος έκθεσης για την ίδια εξέταση και με πολύ λεπτότερες τομές κυμαίνεται μεταξύ 12 και 32 δευτερολέπτων. Ως εκ τούτου σήμερα, οι σύγχρονοι τομογράφοι εκτός όλων των άλλων, χρησιμοποιούνται ακόμη και στη μελέτη της καρδιάς ενώ μερικά από τα πολύ ενδιαφέροντα πεδία εφαρμογής είναι η ανάδειξη ανευρυσμάτων αγγείων σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος με 3D ανασυνθέσεις και η εικονική κολονοσκόπηση.

Επίσης δεν είναι πάντα εφικτό να αντικατασταθεί η Αξονική Τομογραφία με τον Υπερηχοτομογραφικό έλεγχο ή τoν Μαγνητικό Συντονισμό (MRI), λόγω του ότι οι διάφορες μέθοδοι διαφέρουν σημαντικά τόσο σε ευαισθησία όσο και ειδικότητα στην διερεύνηση ορισμένων παθήσεων. Ένα απλό παράδειγμα είναι πως η ΑΤ είναι η μόνη μέθοδος που μπορεί να αναδείξει άμεσα ένα επεισόδιο πρόσφατης εγκεφαλικής αιμορραγίας ενώ αντίθετα υπερτερεί αναμφισβήτητα η MRI στην γρήγορη ανάδειξη εγκεφαλικών επεισοδίων ισχαιμικής αιτιολογίας. Από την άλλη είναι κοινά αποδεκτό πως ένας τομέας όπου η MRI είναι απόλυτος κυρίαρχος είναι αυτός των αθλητικών κακώσεων κυρίως σε ότι αφορά την απεικόνιση των μαλακών ανατομικών μορίων.
Μειονέκτημα των υπερήχων μπορεί να θεωρηθεί η "υποκειμενικότητα" της εξέτασης ενώ της MRI το ακριβό κόστος το οποίο ιδιωτικά κυμαίνεται στα 400€ περίπου (ανα περιοχή ή όργανο σάρωσης). Επίσης τα ταμεία πολύ συχνά -αν όχι πάντα- δεν δικαιολογούν στους ασφαλισμένους την MRI εαν πρώτα δεν έχει προηγηθεί η ΑΤ.

Σήμερα ο ωκεανός της διαγνωστικής κλινικής Ακτινολογίας διαθέτει ένα ευρύτατο φάσμα μεθόδων συμπεριλαμβανομένων και των επεμβατικών, και πολλά όπλα, με τα οποία ο έμπειρος και σύγχρονος γιατρός ακτινοδιαγνώστης μπορεί να θέσει με μεγάλη ακρίβεια τις διαγνώσεις του.
Επειδή όμως το post αναφέρεται στις ιονίζουσες ακτινοβολίες πρέπει να πούμε πως από την εποχή της ανακάλυψής τους μέχρι και σήμερα έχουν πραγματικά "σώσει" πολλές ζωές επιτρέποντας την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση πολλών παθήσεων.
Από ανέκαθεν, Χρυσός Κανόνας στη χρήση τους, είναι πως οι γιατροί πρέπει να συνυπολογίζουν τα Οφέλη και τους πιθανούς Κινδύνους ανάλογα με την βαρύτητα της εκάστοτε κατάστασης, προσπαθώντας η "ζυγαριά" να γέρνει πάντα υπέρ των πρώτων. 

Επίσης για όσους πιθανώς αγχώθηκαν υπερβολικά με το πραγματικά ενδιαφέρον post παραθέτω μια ταμπέλα που μας λέει πως έτσι κι αλλιώς ένας άνθρωπος 80 χρονών, θέλοντας και μη έχει κάνει... τουλάχιστον 20 αξονικές θώρακος στη ζωή του!!

Πηγή

Read More

Βασικές προβολές μαστογραφίας

1. Κεφαλουραία ( Craniocaudal view ή CC )

Θέση της ακτινολογικής λυχνίας

• Κλίση του βραχίονα της λυχνίας 0 μοίρες.
• Η κεντρική ακτίνα της δέσμης κατευθύνεται από την άνω προς την κάτω επιφάνεια του μαστού και είναι κάθετη ως προς τη βάση στήριξης, διέρχεται δηλαδή στην εγγύς της εξεταζόμενης αιχμή του απεικονιστικού συστήματος.

Θέση της εξεταζόμενης

• Η εξεταζόμενη στέκεται όρθια.
• Το θωρακικό τοίχωμα βρίσκεται σε στενή επαφή με το πρόσθιο άκρο του υποδοχέα της κασέτας. Το κέντρο βάρους της εξεταζόμενης μετατοπίζεται προς το μηχάνημα.
• Το κεφάλι στρέφεται στο πλάι, στο αντίθετο με τον εξεταζόμενο μαστό.
• Το σύστοιχο άνω άκρο παραμένει χαλαρό σε έσω στροφή είτε στηρίζεται στο οπίσθιο άκρο του υποδοχέα της κασέτας, ενώ το αντίθετο συγκρατεί το μη εξεταζόμενο μαστό έξω από το πεδίο απεικόνισης είτε συγκρατεί την παράπλευρη χειρολαβή του μαστογράφου - σε ασθενείς με μικρό σχετικά μέγεθος μαστών.

Τοποθέτηση του μαστού

• Τοποθετούμε το χέρι στην πλάτη της εξεταζόμενης για να τη βοηθήσουμε να έλθει σε καλή επαφή με τον υποδοχέα της κασέτας και της χαλαρώνουμε τον ώμο προς τα κάτω.
• Η πτυχή της κάτω επιφάνειας του μαστού ανασηκώνεται μέχρι την άνω επιφάνεια του υποδοχέα της εικόνας. Το ύψος του τελευταίου ρυθμίζεται ώστε η κάτω επιφάνεια του μαστού να ακουμπά ελεύθερα πάνω του.
• Με τα δύο χέρια ο ΤΑ τραβάει το στήθος προς τα "πάνω και έξω" φέρνοντάς το στο κέντρο του πεδίου απεικόνισης.
• Στέκεται στην αντίθετη πλευρά του εξεταζόμενου μαστού και κάνει χειρισμούς του κινητού μέρους του μαστού (έξω και κάτω).
• Η θηλή πρέπει να βρίσκεται σε πλάγια προβολή.
• Ο μαστός πρέπει να βρίσκεται σε θέση κάθετη με το θωρακικό τοίχωμα.
• Ο μαστός συγκρατείται από τον ΤΑ καθ'όλη τη διάρκεια της συμπίεσης, η οποία πρέπει να είναι ομοιόμορφη και ομοιογενής. Το χέρι μας δεν απομακρύνεται πριν ασκηθεί ικανοποιητική πίεση.
• Με το άλλο χέρι ο ΤΑ φροντίζει την αποφυγή της αναδίπλωσης στην περιοχή της μασχάλης έλκοντας το δέρμα.
• Στην εξεταζόμενη δίνεται οδηγία για ακινησία και συγκράτηση της αναπνοής κατά τη διάρκεια της έκθεσης.

Αξιολόγηση της εικόνας 

• Απεικόνιση της κεντρικής μοίρας του μαστού.
• Απεικόνιση κατά το δυνατόν μεγαλύτερης επιφάνειας της πλάγιας και της μασχαλιαίας μοίρας.
• Το έσω όριο του μαστού απεικονίζεται ευκρινώς.
• Εάν είναι δυνατόν, απεικονίζεται κατά μήκος της οπίσθιας επιφάνειας του μαστού η σκιά του θωρακικού μυός.
• Η θηλή προβάλει παράλληλα με το φιλμ. 

Λάθη χειρισμού τοποθέτησης

• Το τραπέζι ψηλότερα ή χαμηλότερα: Η θηλή όχι σε πλάγια θέση (όχι παράλληλα με το φιλμ).
• Δυσφορία από την εξεταζόμενη: Ανεπαρκής πίεση, θολές και ασαφείς εικόνες.
• Αναδιπλώσεις του δέρματος κυρίως στη μασχάλη: Δυσκολίες στη διάγνωση, παραπλανητικές διαγνωστικές πληροφορίες.
• Ανεπαρκής έλξη του μαστού προς τα εμπρός: Μη απεικόνιση της σκιάς του μείζονος θωρακικού μυός.
• Στροφή μαστού και μετακίνηση της παθολογίας: Η θηλή όχι παράλληλα με το φιλμ (δυσκολία στη διαφοροδιάγνωση γύρω από τη θηλή).

2. Μεσοπλάγια λοξή ( Mediolateral Oblique ή MLO )


Θέση της ακτινολογικής λυχνίας

• Κλίση του βραχίονα της λυχνίας τέτοια, ώστε το τραπέζι στήριξης να είναι παράλληλο με το θωρακικό μυ της εξεταζόμενης. Η γωνία κυμαίνεται από 30 - 60 μοίρες ανάλογα με τη σωματική διάπλαση της ασθενούς. Συνήθως σε κοντές - παχιές η κλίση είναι μεταξύ 30 - 40 μοιρών ενώ σε ψηλές - λεπτές η κλίση κυμαίνεται μεταξύ 55  - 60  μοίρες.
• Η δέσμη κατευθύνεται από τη άνω έσω προς την κάτω έξω επιφάνεια του μαστού. 

Θέση της εξεταζόμενης

• Η εξεταζόμενη στέκεται όρθια (κάποιοι συγγραφείς προτείνουν την καθιστή θέση).
• Η πλάγια πλευρά του θωρακικού τοιχώματος βρίσκεται κατά μήκος του έξω άκρου του υποδοχέα της κασέτας. Ο υπόλοιπος κορμός ευθυγραμμίζεται με το κάτω άκρο του υποδοχέα. Το κέντρο βάρους της εξεταζόμενης μετατοπίζεται προς το μηχάνημα - σαν να ξαπλώνει νοητά πάνω στο υποστηρικτικό τραπέζι.
• Το κεφάλι στρέφεται στο πλάι, στην αντίθετη από τον εξεταζόμενο μαστό πλευρά και τοποθετείται εκτός του πεδίου απεικόνισης για την αποφυγή συμπροβολών της κάτω γνάθου.
• Το σύστοιχο άνω άκρο ακουμπά χαλαρά κατά μήκος της υποστηρικτικής τράπεζας, ενώ το αντίθετο συγκρατεί το μη εξεταζόμενο μαστό έξω από το πεδίο απεικόνισης. 
• Ο θωρακικός μυς πρέπει να έχει παράλληλη θέση με τον υποδοχέα της κασέτας.

Τοποθέτηση του μαστού

• Η πλάγια επιφάνεια του μαστού τοποθετείται στην, με κλίση επιφάνεια του υποδοχέα κασέτας - ανιχνευτή εικόνας.
• Με τα δύο χέρια ο ΤΑ έλκει το μαστό από την κεντρική του μοίρα φέρνοντάς τον στο κέντρο του πεδίου απεικόνισης και απομακρύνοντάς τον κατά το δυνατόν από το θωρακικό τοίχωμα.
• H θηλή πρέπει να βρίσκεται σε πλάγια προβολή.
• Ιδιαίτερη φροντίδα δίνεται ώστε να περιλαμβάνεται η μασχαλιαία χώρα, ο θωρακικός μυς και η υπομαστική γωνία.
• Ο μαστός συγκρατείται καθ'όλη τη διάρκεια της συμπίεσης, η οποία πρέπει να είναι ομοιόμορφη και ομοιογενής και εφαπτομενικά με το στέρνο.
• Στην εξεταζόμενη δίνεται οδηγία για ακινησία και συγκράτηση της αναπνοής κατά τη διάρκεια της έκθεσης.

Αξιολόγηση της εικόνας

• Απεικόνιση ολόκληρου του μαστού.
• Απεικόνιση του θωρακικού μυός μέχρι το επίπεδο που ορίζει η θηλή (νοητή γραμμή PNL)
• Η θηλή σε πλάγια προβολή.
• Η υπομαστική γωνία αναδεικνύεται ευκρινώς.
• Ύπαρξη συμμετρίας.

Συχνά σφάλματα

• Το τραπέζι ψηλότερα ή χαμηλότερα: Δυσφορία από την εξεταζόμενη κατά τη συμπίεση.
• Ανεπαρκής συμπίεση (ελλιπής διαχωρισμός των ιστών): Ασαφείς εικόνες.
• Αναδιπλώσεις του δέρματος κυρίως στη μασχάλη: Δυσκολίες στη διάγνωση.
• Περιορισμένη έλξη του μαστού: Μετατόπιση των ορίων του μαστού, μεστός με εμφάνιση "μύτης καμήλας", Ασαφής απεικόνιση της υπομαστικής επιφάνειας.
• Η θηλή όχι παράλληλα με το φιλμ: Δυσκολία στη διαφοροδιάγνωση γύρω από τη θηλή.

Πηγή: ΜΠΟΥΣΔΡΗ ΕΛΕΝΗ

Read More